بمهربانى حقّ و مقصود از اميدوار بودن برحمت با اينكه در دين خود با يقين بودند ممكن است از نظر چگونگى رحمت باشد كه در اصل ، مرد با يقين هستند و نسبت بخصوصيّات آن با اميدوارى باشند . و از لقمان حكيم روايت است كه بپسرش گفت : بترس از خدا كه آسوده از مكر خدا نباشى ، يعنى از سزاى عمل و يا گرفتاريهاى تدريجى كه آدمى خود از آن بىخبر است و اندك اندك سختى سزاى عمل او را در فشار ميگذارد و نيز اميدوار باش برحمت او بيش از اندازه‌ى ترس خود . فرزندش پرسيد در يك دل چگونه دو حالت داشته باشم ؟ گفت مگر نمىدانى مؤمن دو دل دارد كه با يكى اميدوار است و با ديگرى ترسان و مانند دو بال مرغ است كه چون هر دو برابر شد با آن پرواز مىكند . در تأويلات است كه : اين آيه چنين معنى مىشود ؟ آنهائى كه بمرتبه‌ى يقين رسيدند و از وطن نفس و انس بهوى و هوس مهاجرت و دورى كردند و با لشكر شيطان و نفس امّاره جهاد كردند اين دسته مردم اميدوار باشند كه از پرتو جلوه‌ى خداوند و روشنائى ديدار او بهره‌مند شوند . سخن ما : 1 - در جواب معارضه‌ى غلط اعراب مردم را راهنمائى مىكند كه مغلوب نشوند . البتّه براى عرب وحشى آدمكش ، رعايت ماه حرام لازم است كه موجب جرأت آنها نشود . ولى بايد قضاوت درست باشد كه آيا اين عمل اقدام بجنگ در ماه حرام زشتتر است يا آن بدرفتاريها كه با مسلمين كردند ؟ پس نبايد شما مسلمانان از اين قضيه‌ى حمل اسلحه به ماه حرام در برابر كارهاى آنها و نقشه‌هائى كه در پيش دارند نگران باشيد 2 - از دين برگشتن و با همان عقيده مردن نشانه‌ى اختلال فكر و عقل است و همانطور كه مردم سفيه از خرد محروم هستند و زندگىشان با بيچارگى و درماندگى برگذار مىشود اين مردم بىاراده كه دين ميپذيرند و باز كافر ميشوند و بيدين از دنيا ميروند از زندگى معنوى و بهره‌هاى حيات جاودانى محرومند . و آنچه در زمان ديندارى انجام داده‌اند پس از برگشتن از دين ، آنها هم نابود مىشود . چونكه مانند شخص سفيه است كه